Trong kho tàng thơ ca truyền miệng, hiếm có tác phẩm nào gây tò mò như bài thơ mang tên Mến Cảnh xuân. Điều đặc biệt nằm ở chỗ: bài thơ có thể đọc theo nhiều chiều, nhiều cách lược chữ khác nhau mà vẫn giữ được mạch ý, hình ảnh và nhạc điệu tương đối trọn vẹn.
Theo giới thiệu của ông Hồng Sơn, bài thơ này do Câu lạc bộ thơ trào phúng Hà Nội sưu tầm. Tác giả thực sự không được xác định rõ. Có nguồn ghi do nhà thơ Hàn Mạc Tử sáng tác. Tuy vậy, giá trị của bài thơ không nằm ở tên tuổi người viết mà ở cấu trúc ngôn từ hiếm gặp.
Dưới đây là 8 cách đọc phổ biến nhất của bài thơ.
Cách đọc thứ nhất: Đọc xuôi theo trật tự thông thường
Ta mến cảnh xuân ánh sáng ngời
Thú vui thơ rượu chén đầy vơi
Hoa cài giậu trúc cành xuân biếc
Lá quyện hương xuân sắc thắm tươi
Qua lại khách chờ sông lặng sóng
Ngược xuôi thuyền đợi bến đông người
Xa ngân tiếng hát đàn trầm bổng
Tha thướt bóng ai mắt mỉm cười
Đây là cách đọc cơ bản, cho thấy bức tranh xuân hài hòa giữa cảnh vật, con người và cảm xúc.
Cách đọc thứ hai: Đọc ngược từ phải sang trái, từ dưới lên
Cười mỉm mắt ai bóng thướt tha
Bổng trầm đàn hát tiếng ngân xa
Người đông bến đợi thuyền xuôi ngược
Sóng lặng sông chờ khách lại qua
Tươi thắm sắc xuân hương quyện lá
Biếc xanh cành trúc giậu cài hoa
Vơi đầy chén rượu thơ vui thú
Ngời sáng ánh xuân cảnh mến ta
Dù đảo trật tự hoàn toàn, bài thơ vẫn giữ được hình ảnh xuân và mạch cảm xúc liền lạc.
Cách đọc thứ ba: Đọc xuôi, mỗi câu bỏ hai từ đầu
Cảnh xuân ánh sáng ngời
Thơ rượu chén đầy vơi
Giậu trúc cành xanh biếc
Hương xuân sắc thắm tươi
Khách chờ sông lặng sóng
Thuyền đợi bến đông người
Tiếng hát đàn trầm bổng
Bóng ai mắt mỉm cười
Phiên bản này ngắn gọn hơn, thiên về hình ảnh và cảm giác.
Cách đọc thứ tư: Đọc ngược, mỗi câu bỏ hai từ cuối
Mắt ai bóng thướt tha
Đàn hát tiếng ngân xa
Bến đợi thuyền xuôi ngược
Sông chờ khách lại qua
Sắc xuân hương quyện lá
Cành trúc giậu cài hoa
Chén rượu thơ vui thú
Ánh xuân cảnh mến ta
Cấu trúc đảo chiều nhưng vẫn giữ được bố cục không gian – thời gian của bài thơ.
Cách đọc thứ năm: Đọc ngược, mỗi câu bỏ ba từ đầu
Cười mỉm mắt ai
Bổng trầm đàn hát
Người đông bến đợi
Sóng lặng sông chờ
Tươi thắm sắc xuân
Biếc xanh cành trúc
Vơi đầy chén rượu
Ngời sáng ánh xuân
Bài thơ lúc này gần với thơ ngắn, giàu nhịp điệu, thiên về hình ảnh cô đọng.
Cách đọc thứ sáu: Đọc xuôi, mỗi câu bỏ ba từ cuối
Ta mến cảnh xuân
Thú vui thơ rượu
Hoa cài giậu trúc
Lá quyện hương xuân
Qua lại khách chờ
Ngược xuôi thuyền đợi
Xa ngân tiếng hát
Tha thướt bóng ai
Phiên bản này giữ phần “mở” của mỗi câu, tạo cảm giác nhẹ và thoáng.
Cách đọc thứ bảy: Đọc xuôi, mỗi câu bỏ bốn từ đầu
Ánh sáng ngời
Chén đầy vơi
Cành xanh biếc
Sắc thắm tươi
Sông lặng sóng
Bến đông người
Đàn trầm bổng
Mắt mỉm cười
Chỉ còn lại những cụm từ cốt lõi, mang tính gợi nhiều hơn tả.
Cách đọc thứ tám: Đọc ngược từ dưới lên, mỗi câu bỏ bốn từ cuối
Bóng thướt tha
Tiếng ngân nga
Thuyền xuôi ngược
Khách lại qua
Hương quyện lá
Giậu cài hoa
Thơ vui thú
Cảnh mến ta
Kết cấu tối giản, tạo cảm giác như một bài thơ mới hình thành từ phần “dư âm” của nguyên tác.
Nhận xét chung
Bài thơ Cảnh xuân không chỉ là một tác phẩm giàu hình ảnh mà còn là ví dụ hiếm về khả năng tổ chức ngôn từ. Việc có thể đọc theo nhiều cách mà không phá vỡ hoàn toàn ý nghĩa cho thấy sự tính toán chặt chẽ trong lựa chọn từ ngữ và trật tự câu.
Dù chưa xác định được tác giả, bài thơ vẫn được xem là một hiện tượng thú vị trong đời sống thơ ca truyền miệng, đáng để người yêu văn học tham khảo và phân tích.
FAQ
1. Bài thơ Mến Cảnh xuân có tác giả không?
Hiện chưa có thông tin xác thực về tác giả. Có nguồn ghi do nhờ thơ Hàn Mạc Tử Sáng Tác.
2. Vì sao bài thơ có thể đọc theo nhiều cách?
Do cấu trúc câu cân đối, từ ngữ có thể đứng độc lập mà vẫn tạo nghĩa.
3. Cách đọc nào được xem là bản gốc?
Cách đọc xuôi thông thường được xem là bản đầy đủ nhất.
4. Đây có phải thơ chơi chữ không?
Có thể xem là một dạng thơ cấu trúc, thiên về kỹ thuật ngôn từ.
5. Bài thơ có giá trị học thuật không?
Có, đặc biệt trong việc nghiên cứu cấu trúc câu và tính linh hoạt của tiếng Việt.
